Aller au contenu

Éde:Néologismos : Sciences

De Vouiquipèdia, l’enciclopèdia abada.
Cela pâge est ècrita en arpetan supradialèctâl / ORB lârge. Lo blâson panarpetan


Vê-que na lista de néologismos sus les sciences en ORB :

  • Los mots en orange sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
  • Los mots en vèrd sont de proposicions.
  • Los mots marcâs d’un’ètêlèta* sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.

FR (Fribôrg), VD (Payis de Vôd), GE (Geneva), NE (Nôchâtél), VS (Valês), AO (Vâl d’Aoûta), Ly (Liyon), SE (Sant-Etiève), VdG (Vâr-de-Giér).

ArpetanFrancêsSôrsa
(les) afâres fpl(l’)économie f, (le) commerce m, (les) affaires fpl, var. (les) aféres fpl, étot : (les) veyes fpl (Forês)Verèt 2023
antropologia f
antropologo m, antropologa f
anthropologie f, var. antropologie f
anthropologue m / f, anthropologiste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
architècto [-.ʃi.ˈtɛk.to, -.tə, ...] m, architècta f
ètudiyér por vegnir ~ loc v

(lo) grant-~ m
architecte m / f, var. archétècto [-.ʃe.ˈ-] m (Savoyârd pas nèt), architèco m (Alê)
étudier pour devenir un architecte loc v, var. ètudiyér por venir ~ [-.ʃi.ˈtɛj.tə] loc v (AO)
(le) grand architecte loc nom m, Dieu m
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
architèctura [-.ʃi.ˈ-, ...] f
(na) brâva ~ loc nom f

(na) crouye, bôrta ~ loc nom f

architèctonico m
architèctonico a m, architèctonica a f
architècturâl a m, architècturâla a f

architecture f
(une) jolie architecture loc nom f, var. (una) genta ~ loc nom f (AO)
(une) vilaine, mauvaise architecture loc nom f, var. (una) bœrta ~ loc nom f (AO)
architectonique f
architectonique a env
architectural a m, architecturale a f, var. architècturâlo a m (Arbanês)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
arquéologia [-.ke.ɔ.-, -.kjɔ.-, ...] f

arquéologico a m, arquéologica a f
(de) rechèrches arquéologiques loc nom fpl
(na) veriê ~ loc nom f

arquéologo m, arquéologa f
archéologie f, var. arquéologie f, arqueologia, arqueologie [-.kɔ.-] f
archéologique a env, var. arqueologico a m
(des) recherches archéologiques loc nom fpl

(une) promenade archéologique loc nom f, var. (una) promenâda ~ loc nom f (AO)
archéologue m / f, var. arqueologo m
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
astrologia f
astrologico a m, astrologica a f
astrologie f, var. astrologie f
astrologique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
astrologo m, astrologa f
su alâ demandar consurta a l’~ loc-frâsa
t’és franc ‘n ~ loc-frâsa

astrologue m / f, astrologiste m / f ; devin m, devineresse f (AO)
je suis allé consulter le devin, l’astrologue loc-frâsa, var. je su alâ demandàr consurta a l’~ loc-frâsa (AO)
tu es un peu fou, tu donnes les numéros loc-frâsa, var. t’és franc un ~ loc-frâsa (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
astronomia f
astronomico a m, astronomica a f
astronomo [-.mo, ...] m, astronoma f
astronomie f, var. astronomie f
astronomique a env
→ astronome m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
astronôtica f
astronôticien m, astronôticièna f
astronautique f
astronauticien m, astronauticienne f, var. astronôticienna f
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
atomico a m, atomica a f
bomba ~ loc nom f

pêds ~ loc nom m

téoria ~ loc nom f

atomeco a m, atomeca a f (AO)
atomique a env, corpusculaire a env, var. ~, atomeco a m (AO)
→ bombe atomique loc nom f, var. bomba ~, atomeca loc nom f (AO)
poids atomique loc nom m, var. pêds ~, atomeco loc nom m (AO)
théorie atomique loc nom f, var. téoria ~, atomeca loc nom f (AO)
atomique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
atomo m
atomisâ a m, atomisâye a f
atomisacion f
atomisar v
atome m
atomisé a m, atomisée a f, var. atomisiê a m
atomisation f
atomiser v, var. atomisàr v (AO), atomisiér v
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
biologia f
la ~ est la science que trète de totes les manifèstacions de la via loc-frâsa

biologico [-.ˈʒiː.-, ...] a m, biologica a f
biologisto m, biologista f
biologo m, biologa f
biomètrie f
biologie f, var. biologie f
la biologie est la science qui traite de toutes les manifestations de la vie loc-frâsa, var. la biologie ‘l est la science que trète de totes les manifèstacions de la via loc-frâsa (AO)
→ biologique a env

biologiste m / f
biologue m / f, biologiste m / f
biométrie f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
botanica f
botanico a m, botanica a f
botanisto m, botanista f
botanique f, science des végétaux loc nom f
→ botanique a env
botaniste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
chèrchior a m & m, chèrchiosa a f & f


chèrcherél a m & m, chèrcherèla a f & f (Arbanês, Èneci)
chèrchior m

chercheur a m & m, chercheuse a f & f (scientifique), var. chèrchor, chèrchœr a m & m (AO), chèrchiœr a m & m, étot : chèrcherél a m & m (Arbanês, Èneci)
→ chercheur a m & m, chercheuse a f & f

→ chercheur m (Astronomia), var. chèrchor, chèrchœr m (AO), chèrchiœr m
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
chimie [ʃi.ˈ-, ...] f
~ aplicâye, endustriâla loc nom f

chimica f (Arbanês, Chambèri)
chimicament adv
chimico a m, chimica a f
chimisto m, chimista f
chimie f, var. chimica f (Arbanês, Chambèri)
chimie appliquée, industrielle loc nom f, var. ~ aplecâye, endustrièla loc nom f (AO)
→ chimie f
chimiquement adv, var. chimicamente adv (AO)
→ chimique a env
→ chimiste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
clloro [ˈkʎɔ.-, ...] m
clloruro m
chlore m, var. cloro [ˈklɔ.-, ...] m
chlorure m, var. cloruro m
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
doctor m, doctora f

~ en lètres, en drêt, en mèdecina loc nom m
doctorèssa f (Suisse, AO)
doctorâl a m, doctorâla a f
doctoralament adv
docteur m, docteure f, médecin m / f, var. doctorèssa f (Suisse, AO), doctœr m, étot : mèdecin m
docteur ès lettres, en droit, en médecine loc nom m, var. ~ en lètres, en drouèt, en mèdecena loc nom m (AO)
doctoresse f, femme docteur loc nom f, docteure f
doctoral a m, doctorale a f, var. doctorâlo a m (Arbanês)
doctoralement adv, var. doctoralamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
doctorat m
~ en lètres, en drêt, en mèdecina, en sciences loc nom m

passar, balyér l’ègzamen de ~ loc v

doctorat m
doctorat ès lettres, en droit, en médecine, ès sciences loc nom m, var. ~ en lètres, en drouèt, en mèdecena, en sciences loc nom m (AO)
passer, donner son examen de doctorat loc v, var. passàr, balyér l’ègzamen de ~ loc v (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
èconomia f
~ campagnârda loc nom f
~ domèstica, privâye loc nom f

~ endustriâla loc nom f
~ politica loc nom f
~ publica, nacionâla loc nom f

~ sociâla loc nom f
èconomètrie f
èconomicament adv

èconomico m
èconomico a m, èconomica a f
èconomisto m, èconomista f

économie f, var. èconomie f, étot : (les) afâres fpl
èconomie rurale loc nom f, var. ~ rurâla loc nom f (AO)
èconomie domestique, privée loc nom f, var. ~ domèsteca, privâye loc nom f (AO)
èconomie industrielle loc nom f, var. ~ endustrièla loc nom f
èconomie politique loc nom f, var. ~ poleteca loc nom f (AO)
èconomie publique, nationale loc nom f, var. ~ publeca, nacionâla loc nom f (AO)
èconomie sociale loc nom f
économétrie f
économiquement adv, var. èconomiquement adv (AO, Arbanês)
économique m / f
économique a env
économiste m / f, celui qui s’occupe spécialement d’économie politique m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
èlèctron m
~ pesant loc nom m
~ positif loc nom m
l’~ est un petiôt côrp que contint na charge èlèctrica positiva èlèmentèra loc-frâsa
électron m
électron lourd loc nom m, méson m, étot : mèson m
électron positif loc nom m, positron m, étot : positron m
l’électron est un corpuscule doué d’une charge électrique positive élémentaire loc-frâsa, var. l’~ ‘l est un petiôd côrp que contint una charge èlèctrica positiva èlèmentèra loc-frâsa (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
èlèctronica f
~ transistorisâye loc nom f

électronique f, var. ~, èlèctroneca f (AO)
électronique transistorisée loc nom f, var. ~, èlèctroneca transistorisâye loc nom f (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Vôterin 2019
Verèt 2023
èlèctronico [-.lɛk.-, ...] a m, èlèctronica a f
carculator ~ loc nom m


microscopo ~ loc nom m

tubo ~ loc nom m

èlèctroneco a m, èlèctroneca a f (AO)
èlèctronicien m, èlèctronicièna f
électronique a env, var. ~, èlèctroneco [-.lɛj.-, ...] a m (AO)

calculatrice électronique loc nom f, calculateur électronique loc nom m, var. carculatœr ~, èlèctroneco loc nom m (AO), calculator ~ loc nom m
microscope électronique loc nom m, var. microscopio ~, èlèctroneco loc nom m (AO)
tube électronique loc nom m, var. tubo ~, èlèctroneco loc nom m (AO)
→ électronique a env
électronicien m, électronicienne f, var. èlèctronicienna f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Vôterin 2019
Verèt 2023
enstitut m
~ botanico loc nom m
~ nacionâl de les sciences et des ârts loc nom m
~ scientifico loc nom m

~ tècnico loc nom m
institut m
institut botanique loc nom m
institut national des sciences et des arts loc nom m, var. ~ nacionâl des sciences et des ârts loc nom m (AO)
institut scientifique loc nom m, var. ~ scientifico, scientefeco loc nom m (AO)
institut technique loc nom m
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
ètnologia f
ètnologico a m, ètnologica a f
ètnologo m, ètnologa f
ethnologie f, var. ètnologie f
ethnologique a env
ethnologue m / f, ethnologiste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
èvaniment mévanouissement m, action de perdre connaissance loc nom f, var. èvanouissement m (AO), èvania f (Arbanês)Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
fesica f

praticar la ~ loc v
fesicament adv

fesicien [fə.-, ...] m, fesicièna f
fesico a m, fesica a f
feseco a m, feseca a f (AO)
(la) physique f (science) ; sorcellerie f, magie f, alchimie f, sciences occultes loc nom fpl, var. feseca f (AO), fisica f
pratiquer la magie loc v, var. pratecàr la feseca loc v (AO)
physiquement adv, var. fesecamente adv (AO), fisicament adv
→ physicien m, physicienne f, var. fesicienna f ; fisicien m
→ physique a env, var. feseco a m (AO), fisico a m
→ physique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
filologia f
filologico a m, filologica a f
filologo m, filologa f
philologie f, var. filologie f
philologique a env
philologue m / f
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
filosofia [-.ˈfja, ...] f
filosofar v
filosofico a m, filosofica a f
filosofeco a m, filosofeca a f (AO)
philosophie f, var. filosofie f
philosopher v, var. filosofàr v (AO)
philosophique a env, var. filosofeco a m (AO)
philosophique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
filosofo m, filosofa f
(la) cèrvèla d’un ~ loc nom f


étre ~ loc v
philosophe m / f
(le) cerveau d’un philosophe loc nom m, c.-à-d. (un) grand cerveau loc nom m, (une) personne très intelligente loc nom f, var. (lo) cèrvél d’un ~ loc nom m (AO)
être philosophe, montrer de la sagesse loc v
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
fisica f

fisicament adv
fisicien m, fisicièna f
fisico a m, fisica a f
(la) physique f (science) ; sorcellerie f, magie f, alchimie f, sciences occultes loc nom fpl
physiquement adv
→ physicien m, physicienne f, var. fisicienna f
→ physique a env
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
gènètica f
gènèticien m, gènèticièna f
gènètico a m, gènètica a f
génétique f (science)
généticien m, généticienne f, var. gènèticienna f
génétique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
gènètismo m
gènètisto a m & m, gènètista a f & f
génétisme m
génétiste a env & m / f (Filosofia, Psicologia)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
geografia [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f
~ de les lengoues, de les races loc nom f
~ fesica, politica loc nom f

lévro de ~ loc nom m

geografo m, geografa f
géographie f, var. géografie [ʒi.ɔ.-] f (Les Ouches), geografie f
géographie des langues, des races loc nom f, var. geografie des lengoues, des races loc nom f (AO)
géographie physique, politique loc nom f, var. geografie feseca, poleteca loc nom f (AO)
traité de géographie loc nom m, var. lévro de geografie loc nom m (AO)
→ géographe m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
geografico [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] a m, geografica a f
fâre lo pouent ~ d’un endrêt loc v

mapa ~ loc nom f
geograficament adv
géographique a env

faire, établir le point géographique d’un lieu loc v, var. fére lo pouent ~ d’un luè loc v (AO)
carte géographique loc nom f, var. cârta ~ loc nom f (AO)
géographiquement adv, var. geograficamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
geologia [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f
geologicament adv
geologico a m, geologica a f
geologo m, geologa f
géologie f, var. geologie f
géologiquement adv
géologique a env
géologue m / f, var. géologo [ðe.ɔ.-] m (Rêvro)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
geomètria [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f
lévro de ~ loc nom m

problèmo de ~ loc nom m

géométrie f, var. geomètrie f
manuel, traité de géométrie loc nom m, var. lévro de geomètrie loc nom m (AO)
problème de géométrie loc nom m, var. problèmo de geomètrie loc nom m (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
geomètrico [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] a m, geomètrica a f
dèmonstracion ~ loc nom f

figura ~ loc nom f
fôrma ~ loc nom f
geomètricament adv
géométrique a env

démonstration géométrique loc nom f, var. dèmoutracion ~ loc nom f (AO)
figure géométrique loc nom f, var. fegura ~ loc nom f (AO)
forme géométrique loc nom f
géométriquement adv, var. geomètricamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
hidrogèno mhydrogène mGovèrt 2003[1]
Verèt 2023
laboratior m
~ de fesica, de chimie, de biologia, de mèdecina loc nom m

enstruments de ~ loc nom mpl

laboratoire m, var. laboratouèro, laboratouèr m
laboratoire de physique, de chimie, de biologie, de médecine loc nom m, var. laboratouèro de feseca, de chimie, de biologie, de mèdecena loc nom m (AO)
instruments de laboratoire loc nom mpl, var. enstruments de laboratouèro loc nom mpl (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
lengouâl a m, lengouâla a f

lengouâla f, consona ~ loc nom f

lingual a m, linguale a f (Lengouistica), var. lengouâlo a m (Arbanês), lenguâl a m
linguale f, consonne linguale loc nom f, var. lenguâla f, consona ~ loc nom f
coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
lengouistica [lɛ̃.ɡwis.ˈ-, ...] f


~ comparativa et historica loc nom f


~ estructurâla loc nom f

~ fonccionâla loc nom f

~ romana loc nom f

lengouisto m, lengouista f
linguistique f, étude des langues loc nom f, science du langage loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca [lɛ̃.ɡɥi.ˈ-, -.ɡɥə.ˈ-] f (AO), lenguistica [lɛ̃.ɡɥis.ˈ-, ...] f
linguistique comparative et historique loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca comparativa et historica loc nom f (AO)
linguistique structurale loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca estructurâla loc nom f (AO)
linguistique fonctionnelle loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca fonccionèla loc nom f (AO)
linguistique romane loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca romana loc nom f (AO)
→ linguiste m / f, var. lenguisto, lenguesto m (AO), lenguisto m
coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Vôterin 2019
Verèt 2023
lengouistico [lɛ̃.ɡwis.ˈ-, ...] a m, lengouistica a f
famelye ~ loc nom f

(un) fêt ~ loc nom m

frontiére ~ loc nom f

geografia ~ loc nom f

rechèrches, ètudes lengouistiques loc nom fpl
téoria ~ loc nom f

linguistique a env, var. lenguistico, lenguesteco [lɛ̃.ɡɥi.ˈ-, -.ɡɥə.ˈ-] a m (AO), lenguistico [lɛ̃.ɡɥis.ˈ-, ...] a m
famille linguistique loc nom f, var. famelye lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO)
(un) fait linguistique loc nom m, var. (un) fêt lenguistico, lenguesteco loc nom m (AO)
frontière linguistique loc nom f, var. frontiére lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO)
géographie linguistique loc nom f, var. geografie lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO)
recherches, études linguistiques loc nom fpl, var. rechèrches, ètudes lenguistiques, lenguesteques loc nom fpl (AO)
théorie linguistique loc nom f, var. téoria lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO)
coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Vôterin 2019
Verèt 2023
longe-viua f


gouétar dens la ~ loc v

télescope m (Fesica), longue-vue f, lunette d’approche loc nom f, var. longa-vua, longa-viuva f (AO), longe-vua, longe-viuva f, étot : jumèla f (Macôt), tèlèscopo m
regarder avec la longue-vue loc v, var. agouétiér dens la longa-vua loc v (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
matèmatico a m, matèmatica a f
dèduccion ~ loc nom f

(na) prècision ~ loc nom f

rêsonament ~ loc nom m

matèmateco a m, matèmateca a f (AO)
mathématique a env, var. matèmateco a m (AO)
déduction mathématique loc nom f, var. dèduccion matèmateca loc nom f (AO)
(une) précision mathématique loc nom f, var. (una) prècision matèmateca loc nom f (AO)
raisonnement mathématique loc nom m, var. rêsonement matèmateco loc nom m (AO)
→ mathématique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
matèmatiques [-.ˈtiːk, -.ˈtiː.kə, ...] fpl
aprendre, ètudiyér les ~ loc v

ensègnér les ~ loc v

sât pas na parola de matèmatica loc-frâsa
matèmaticien m, matèmaticièna f
mathématiques fpl, var. matèmateca m (AO)
apprendre, étudier la(/les) mathématique(s) loc v, var. aprendre, ètudiyér la matèmateca loc v (AO)
enseigner la(/les) mathématique(s) loc v, var. ensègnér la matèmateca loc v (AO)
il ne sait pas un mot de mathématique loc-frâsa, var. sât pas una parola de matèmateca loc-frâsa (AO)
mathématicien m, mathématicienne f, var. matèmaticienna f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
mèdecina f
~ empirica loc nom f

~ èxpèrimentâla loc nom f

~ gènèrâla loc nom f

~ oriantâla loc nom f

~ vètèrinèra loc nom f

médecine f, var. mèdecena f
médecine empirique loc nom f, var. mèdecena empirica loc nom f (AO)
médecine expérimentale loc nom f, var. mèdecena èxpèrimentâla loc nom f (AO)
médecine générale loc nom f, var. mèdecena gènèrâla loc nom f (AO)
médecine orientale loc nom f, var. mèdecena oriantâla loc nom f (AO)
médecine vétérinaire loc nom f, var. mèdecena vètèrinèra loc nom f (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
microscopo [-.po, -.pə, ...] m
microscopico a m, microscopica a f
microscope m, var. microscopio m (AO)
microscopique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
molècula f
molèculèro a m, molèculèra a f
molécule f
moléculaire a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
naturalismo m
en filosofia, d’aprés lo ~, ren ègziste en defôr de la natura loc-frâsa

naturalisme m (Filosofia, Sciences humènes)
en philosophie, selon le naturalisme, rien n’existe en dehors de la nature loc-frâsa, var. en filosofia, selon lo ~, ren ègziste a l’enfôra de la natura loc-frâsa (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
naturalisto a m & m, naturalista a f & f
ècoula ~ loc nom f
filosofo ~ loc nom m
(los) grants ~s du XVIIIémo siècllo loc nom mpl
naturaliste a env & m / f (Filosofia, Sciences humènes)
école naturaliste loc nom f
philosophe naturaliste loc nom m
(les) grands du XVIIIe siècle loc nom mpl, var. (les) grants ~s du XVIIIémo sièclo loc nom mpl (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
nucllèâr [-.kʎe.ˈ-, ...] a m, nucllèâra a f

nuclèèro a m, nuclèèra a f (Arbanês)
nucléaire a env (Fesica), var. nuclèèro [-.kle.ˈ-, ...] a m (Arbanês), nuclèâr a m
→ nucléaire a env (Fesica)
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
obsèrvacion f
(l’)~ et l’èxpèrience loc nom f
aparèly, enstrument d’~ loc nom f
fôta, èrror d’~ loc nom f
observation f ; surveillance f (scientifique)
(l’)observation et l’expérience loc nom f
appareil, instrument d’observation loc nom f
erreur d’observation loc nom f, var. èrrœr d’~ loc nom f (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
ocèanografia f
l’~ est la science qu’ètudiye la via dens los ocèans loc-frâsa

océanographie f, var. ocèanografie f
l’océanographie est la science qui a pour objet l’étude de la vie dans les océans loc-frâsa, var. l’ocèanografie ‘l est la science que ètudiye la via dens les ocèans loc-frâsa (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
ocèanografico a m, ocèanografica a f
musê ~ loc nom m
océanographique a env
musée océanographique loc nom m
Chenâl / Vôterin 1997
oculèro m
~ d’una lenèta astronomica loc nom m
~ d’un microscopo loc nom m

oculaire m (Optica)
oculaire d’une lunette astronomique loc nom m
oculaire d’un microscope loc nom m, var. ~ d’un microscopio loc nom m (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
prèhistouère fpréhistoire f, var. prèhistouèra f (Arbanês)Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
psicanalisa [-.ˈli.za] f
psicanalisar v
psicanalisto m, psicanalista f
psicanalitico a m, psicanalitica a f
psychanalyse f, var. psicanalise [-.ˈliz, -.ˈli.zə, -.zɪ] f
psychanalyser v, var. psicanalisàr v (AO), psicanalisiér v
→ psychanalyste m / f
psychanalytique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
psicologia f
psicologicament adv
psicologico a m, psicologica a f
psicologo [-.ɡo, -.ɡə, ...] m, psicologa f
psychologie f, var. psicologie f
psychologiquement adv, var. psicologicamente adv (AO)
psychologique a env
→ psychologue m / f

Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Vôterin 2019
Verèt 2023
rayon m


rès, ~s enfrarojos loc nom mpl

rès, ~s ultraviolèts loc nom mpl

rès, ~s X, gama, bêta loc nom mpl

(los) rès, ~s d’un fâro loc nom mpl

rayon m, rai m (de lumière, de circonférence, ...), var. rèyon m (AO, Arbanês, Belyèma, Bônavâl, Blês, Entremont, Regniér, Samouens, Los Velârs, Sent-Martin-la-Pôrta, Macôt)
rayons infrarouges loc nom mpl, var. rèyons enfrarojos loc nom mpl (AO)
rayons ultraviolets loc nom mpl, var. rèyons ultraviolèts loc nom mpl (AO)
rayons X, gamma, bêta loc nom mpl, var. rèyons X, gama, bêta loc nom mpl (AO)
(les) rayons d’un phare loc nom mpl, var. (los) rèyons d’un fâro loc nom mpl (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
mrayon m, rai m (de lumière, de circonférence, ...), var. rèya f (Los Velârs, L’Agiéta, L’Ècherêna), étot : rayon mStich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
savêr m
pouvro, plen de ~ loc nom m

savoir m, science f, connaissance, instruction, expérience f
pauvre, plein de savoir loc nom m, var. pouro, plen de ~ loc nom m (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
science f
(la) ~ de Diô, de l’ârma, de l’étre, de l’absolu, du brâvo, du bien, du mâl loc nom f
(la) ~ modèrna loc nom f
(la) ~ univèrsâla loc nom f

~s naturâles loc nom fpl
~s positives, abstrètes, ocultes loc nom fpl
étre nèssu avouéc la ~ loc v
(‘n) homo de ~ loc nom m

science f, connaissance f, var. sciença f, étot : savêr m
(la) science de Dieu, de l’âme, de l’être, de l’absolu, du beau, du bien, du mal loc nom f, var. (la) ~ de Diœ, de l’âma, de l’étre, de l’absolu, du gent, du bien, du mâl loc nom f (AO)
(la) science moderne loc nom f
(la) science universelle loc nom f, var. (la) ~ univèrsèla loc nom f
sciences naturelles loc nom fpl, var. ~s naturèles loc nom fpl
sciences positives, abstraites, occultes loc nom fpl, var. ~s posetives, abstrètes, ocultes loc nom fpl (AO)
avoir la science infuse loc v
(un) homme de science loc nom m, var. (un) homo de ~ loc nom m
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
scientifico a m & m, scientifica a f & f
fâre de rechèrches scientifiques loc v

mètoda ~ loc nom f
nomencllatura ~ loc nom f

scientefeco a m & m, scientefeca a f & f (AO)
scientificament adv

scientifique a env & m / f, var. ~, scientefeco a m & m (AO)
faire des recherches scientifiques loc v, var. fére de rechèrches scientifiques, scientefeques loc v (AO)
méthode scientifique loc nom f
nomenclature scientifique loc nom f, var. nomenclatura ~, scientefeca loc nom f (AO)
→ scientifique a env & m / f

scientifiquement adv, var. scientificamente, scientefecamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
simètria f
(la) ~ en pintura loc nom f
mêsons bâties sen ~ et sens ôrdre loc nom fpl
rontre la ~ loc v
simètrico a m, simètrica a f
symétrie f, var. simètrie f
(la) symétrie en peinture loc nom f
maisons construites sans symétrie et sans ordre loc nom fpl, var. mêsons bâties sensa ~ et sensa ôrdre loc nom fpl (AO)
briser, rompre la symétrie loc v
symétrique a env, étot : que sè diont loc a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
sociologia f
~ du drêt, de l’ârt, de les religions, du lengâjo, de la litèratura loc nom f

~ normativa loc nom f
sociologo m, sociologa f
sociologie f, var. sociologie f
sociologie du droit, de l’art, des religions, du langage, de la littérature loc nom f, var. ~ du drouèt, de l’ârt, des religions, du lengâjo, de la litèratura loc nom f (AO)
sociologie normative loc nom f
sociologue m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
sociologico a m, sociologica a f
analisa ~ loc nom f
sociologicament adv
sociologique a env
analyse sociologique loc nom f, var. analise ~ loc nom f (AO)
sociologiquement adv, var. sociologicamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
sopro m
balyér lo ~ a la vegne loc v
cel’égoua at lo fllâr du ~ loc-frâsa

égoua de ~ loc nom f
égoua que contint de ~ loc nom f

fllor de ~ loc nom f

soprar v


soufre m, var. sofro, sœfro, suepro m
donner le soufre à la vigne, soufrer la vigne loc v
cette eau a l’odeur du soufre loc-frâsa, var. ceta égoue ‘l at lo flâr du ~ loc-frâsa (AO)
eau sulphureuse loc nom f, var. égoue de ~ loc nom f (AO)
eau qui contient du soufre loc nom f, var. égoue que contint de ~ loc nom f (AO)
soufre végétal loc nom m, (soufre de) lycopode (loc nom) m, var. flœr de ~ loc nom f (AO)
soufrer v, traiter avec du soufre loc v (la vigne, les tonneaux), var. sopràr, sofràr v (AO), sofrar, sœfrar v, étot : brendar v (Sassèl)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
tèlèscopo [-.po, -.pə, ...] mtélescope m (Fesica)Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
tèlèscopico a m, tèlèscopica a f
obsèrvacion ~ loc nom f
télescopique a env
observation télescopique f
Chenâl / Vôterin 1997
téorèmo [te.ɔ.ˈ-, tjɔ.ˈ-, ...] m
~ d’Eucllido loc nom m

~ de Pitagoras loc nom m
dèmontrar un ~ loc v
théorème m
théorème d’Euclide loc nom m, var. ~ d’Euclido loc nom m (AO)
théorème de Pythagore loc nom m
démontrer un théorème loc v, var. dèmoutràr un ~ loc v (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
téoria [te.ɔ.ˈ-, tjɔ.ˈ-, ...] f
bâtir na ~ loc v
betar na ~ en accion, en aplicacion loc v
téories sociâles loc nom fpl
téoricien m, téoricièna f
téorico a m, téorica a f
théorie f, var. téorie f
bâtir une théorie loc v, var. bâtir una ~ loc v (AO)
mettre une théorie en action, en application loc v, var. betàr una ~ en accion, en aplecacion loc v (AO)
théories sociales loc nom fpl
théoricien m, théoricienne f, var. téoricienna f
théorique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
tèrmomètro [-.tro, ...] mthermomètre m, var. tèrmomètre [-.trə, ...] mChenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
tonâl a m, tonâla a ftonal a m, tonale a f (Lengouistica), var. tonâlo a m (Arbanês)Govèrt 2003[1]
(les) veyes fpl (Forês)(l’)économie f, (le) commerce m, (les) affaires fpladaptacion
zoologia [zɔ.ɔ.-, zɔ.-, ...] f
zoo [zoː, ˈzɔ.o] m
zoologico a m, zoologica a f
zoologisto m, zoologista f
zoologo m, zoologa f
zoologie f, var. zoologie f
zoo m
zoologique a env
→ zoologiste m / f
zoologue m / f, zoologiste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 (fr) Gzaviér Govèrt, Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal, dedens Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal per Domenico Stich, Tonon, Le Carré, 2003, pp. 421-464.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 (fr) Alen Fâvro, Domenico Stich, Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd, Fouènant, Yoran Embanner, 2005.