Aller au contenu

Éde:Néologismos : Sciences

De Vouiquipèdia, l’enciclopèdia abada.
Cela pâge est ècrita en arpetan supradialèctâl / ORB lârge. Lo blâson panarpetan


Vê-que na lista de novèlologismos sus les sciences en ORB :

  • Los mots en orange sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
  • Los mots en vèrd sont de proposicions.
  • Los mots marcâs d’un’ètêlèta* sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.

FR (Fribôrg), VD (Payis de Vôd), GE (Geneva), NE (Nôchâtél), VS (Valês), AO (Vâl d’Aoûta), Ly (Liyon), SE (Sant-Etiève), VdG (Vâr-de-Giér).

ArpetanFrancêsSôrsa
(les) afâres fpl(l’)économie f, (le) commerce m, (les) affaires fpl, var. (les) aféres fpl, étot : (les) veyes fpl (Forês)Verèt 2023
antropologia f
antropologo m, antropologa f
anthropologie f, var. antropologie f
anthropologue m / f, anthropologiste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
architècto m, architècta f
ètudiyér por vegnir ~ loc v

(lo) grant-~ m
architecte m / f, var. archétècto m (Savouè), architèco m (Alê)
étudier pour devenir un architecte loc v, var. ètudiyér por venir ~ loc v (AO)
(le) grand architecte loc nom m, Dieu m
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
architèctura f
(na) brâva ~ loc nom f
(na) crouye, bôrta ~ loc nom f

architèctonico m
architèctonico a m, architèctonica a f
architècturâl a m, architècturâla a f
architecture f
(une) jolie architecture loc nom f, var. (una) genta ~ loc nom f (AO)
(une) vilaine, mauvaise architecture loc nom f, var. (una) bœrta ~ loc nom f (AO)
architectonique f
architectonique a env
architectural a m, architecturale a f, var. architècturâlo a m (Arbanês)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
arquéologia [-.ke.ɔ.-, -.kjɔ.-, ...] f
arquéologico a m, arquéologica a f
(de) rechèrches arquéologiques loc nom fpl
(na) veriê ~ loc nom f

arquéologo m, arquéologa f
archéologie f, var. arquéologie f, arqueologia, arqueologie [-.kɔ.-] f
archéologique a env, var. arqueologico a m
(des) recherches archéologiques loc nom fpl
(une) promenade archéologique loc nom f, var. (una) promenâda ~ loc nom f (AO)
archéologue m / f, var. arqueologo m
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
astrologia f
astrologico a m, astrologica a f
astrologie f, var. astrologie f
astrologique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
astrologo m, astrologa f
su alâ demandar consurta a l’~ loc-frâsa

t’és franc ‘n ~ loc-frâsa

astrologue m / f, astrologiste m / f ; devin m, devineresse f (AO)
je suis allé consulter le devin, l’astrologue loc-frâsa, var. je su alâ demandàr consurta a l’~ loc-frâsa (AO)
tu es un peu fou, tu donnes les numéros loc-frâsa, var. t’és franc un ~ loc-frâsa (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
astronomia f
astronomico a m, astronomica a f
astronomo m, astronoma f
astronomie f, var. astronomie f
astronomique a env
→ astronome m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
astronôtica f
astronôticien m, astronôticièna f
astronautique f
astronauticien m, astronauticienne f, var. astronôticienna f
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
atomico a m, atomica a f
bomba ~ loc nom f
pêds ~ loc nom m
téoria ~ loc nom f
atomeco a m, atomeca a f (AO)
atomique a env, corpusculaire a env, var. atomeco a m (AO)
→ bombe atomique loc nom f, var. bomba ~, atomeca loc nom f (AO)
poids atomique loc nom m, var. pêds ~, atomeco loc nom m (AO)
théorie atomique loc nom f, var. téoria ~, atomeca loc nom f (AO)
atomique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
atomo m
atomisâ a m, atomisâye a f
atomisacion f
atomisar v
atome m
atomisé a m, atomisée a f, var. atomisiê a m
atomisation f
atomiser v, var. atomisàr v (AO), atomisiér v
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
biologia f
la ~ est la science que trète de totes les manifèstacions de la via loc-frâsa

biologico a m, biologica a f
biologisto m, biologista f
biologo m, biologa f
biomètrie f
biologie f, var. biologie f
la biologie est la science qui traite de toutes les manifestations de la vie loc-frâsa, var. la biologie ‘l est la science que trète de totes les manifèstacions de la via loc-frâsa (AO)
→ biologique a env
biologiste m / f
biologue m / f, biologiste m / f
biométrie f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
botanica f
botanico a m, botanica a f
botanisto m, botanista f
botanique f, science des végétaux loc nom f
→ botanique a env
botaniste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
chèrchior a m & m, chèrchiosa a f & f


chèrcherél a m & m, chèrcherèla a f & f (Arbanês, Èneci)
chèrchior m

chercheur a m & m, chercheuse a f & f (scientifique), var. chèrchor, chèrchœr a m & m (AO), chèrchiœr a m & m, étot : chèrcherél a m & m (Arbanês, Èneci)
→ chercheur a m & m, chercheuse a f & f

→ chercheur m (Astronomia), var. chèrchor, chèrchœr m (AO), chèrchiœr m
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
chimie f
~ aplicâye, endustriâla loc nom f

chimica f (Arbanês, Chambèri)
chimicament adv
chimico a m, chimica a f
chimisto m, chimista f
chimie f, var. chimica f (Arbanês, Chambèri)
chimie appliquée, industrielle loc nom f, var. ~ aplecâye, endustrièla loc nom f (AO)
→ chimie f
chimiquement adv, var. chimicamente adv (AO)
→ chimique a env
→ chimiste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
clloro m
clloruro m
chlore m, var. cloro m
chlorure m, var. cloruro m
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
doctor m, doctora f

~ en lètres, en drêt, en mèdecina loc nom m

doctorèssa f (Suisse, AO)
doctorâl a m, doctorâla a f
doctoralament adv
docteur m, docteure f, médecin m / f, var. doctorèssa f (Suisse, AO), doctœr m, étot : mèdecin m
docteur ès lettres, en droit, en médecine loc nom m, var. ~ en lètres, en drouèt, en mèdecena loc nom m (AO)
doctoresse f, femme docteur loc nom f, docteure f
doctoral a m, doctorale a f, var. doctorâlo a m (Arbanês)
doctoralement adv, var. doctoralamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
doctorat m
~ en lètres, en drêt, en mèdecina, en sciences loc nom m
passar, balyér l’ègzamen de ~ loc v

doctorat m
doctorat ès lettres, en droit, en médecine, ès sciences loc nom m, var. ~ en lètres, en drouèt, en mèdecena, en sciences loc nom m (AO)
passer, donner son examen de doctorat loc v, var. passàr, balyér l’ègzamen de ~ loc v (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
èconomia f
~ campagnârda loc nom f
~ domèstica, privâye loc nom f

~ endustriâla loc nom f
~ politica loc nom f
~ publica, nacionâla loc nom f

~ sociâla loc nom f
èconomètrie f
èconomicament adv
èconomico m
èconomico a m, èconomica a f
èconomisto m, èconomista f

économie f, var. èconomie f, étot : (les) afâres fpl
èconomie rurale loc nom f, var. ~ rurâla loc nom f (AO)
èconomie domestique, privée loc nom f, var. ~ domèsteca, privâye loc nom f (AO)
èconomie industrielle loc nom f, var. ~ endustrièla loc nom f
èconomie politique loc nom f, var. ~ poleteca loc nom f (AO)
èconomie publique, nationale loc nom f, var. ~ publeca, nacionâla loc nom f (AO)
èconomie sociale loc nom f
économétrie f
économiquement adv, var. èconomiquement adv (AO, Arbanês)
économique m / f
économique a env
économiste m / f, celui qui s’occupe spécialement d’économie politique m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
èlèctron m
~ pesant loc nom m
~ positif loc nom m
l’~ est un petiôt côrp que contint na charge èlèctrica positiva èlèmentèra loc-frâsa

électron m
électron lourd loc nom m, méson m, étot : mèson m
électron positif loc nom m, positron m, étot : positron m
l’électron est un corpuscule doué d’une charge électrique positive élémentaire loc-frâsa, var. l’~ ‘l est un petiôd côrp que contint una charge èlèctrica positiva èlèmentèra loc-frâsa (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
èlèctronica f
~ transistorisâye loc nom f

électronique f, var. èlèctroneca f (AO)
électronique transistorisée loc nom f, var. ~, èlèctroneca transistorisâye loc nom f (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Vôterin 2019
Verèt 2023
èlèctronico a m, èlèctronica a f
carculator ~ loc nom m

microscopo ~ loc nom m

tubo ~ loc nom m
èlèctroneco a m, èlèctroneca a f (AO)
èlèctronicien m, èlèctronicièna f
électronique a env, var. èlèctroneco a m (AO)
calculatrice électronique loc nom f, calculateur électronique loc nom m, var. carculatœr ~, èlèctroneco loc nom m (AO), calculator ~ loc nom m
microscope électronique loc nom m, var. microscopio ~, èlèctroneco loc nom m (AO)
tube électronique loc nom m, var. tubo ~, èlèctroneco loc nom m (AO)
→ électronique a env
électronicien m, électronicienne f, var. èlèctronicienna f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Vôterin 2019
Verèt 2023
enstitut m
~ botanico loc nom m
~ nacionâl de les sciences et des ârts loc nom m
~ scientifico loc nom m
~ tècnico loc nom m
institut m
institut botanique loc nom m
institut national des sciences et des arts loc nom m, var. ~ nacionâl des sciences et des ârts loc nom m (AO)
institut scientifique loc nom m
institut technique loc nom m
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
ètnologia f
ètnologico a m, ètnologica a f
ètnologo m, ètnologa f
ethnologie f, var. ètnologie f
ethnologique a env
ethnologue m / f, ethnologiste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
èvaniment mévanouissement m, action de perdre connaissance loc nom f, var. èvanouissement m (AO), èvania f (Arbanês)Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
fesica f

praticar la ~ loc v
fesicament adv
fesicien m, fesicièna f
fesico a m, fesica a f
feseco a m, feseca a f (AO)
(la) physique f (science) ; sorcellerie f, magie f, alchimie f, sciences occultes loc nom fpl, var. feseca f (AO), fisica f
pratiquer la magie loc v, var. pratecàr la feseca loc v (AO)
physiquement adv, var. fesecamente adv (AO), fisicament adv
→ physicien m, physicienne f, var. fesicienna f ; fisicien m
→ physique a env, var. feseco a m (AO), fisico a m
→ physique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
filologia f
filologico a m, filologica a f
filologo m, filologa f
philologie f, var. filologie f
philologique a env
philologue m / f
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
filosofia f
filosofar v
filosofico a m, filosofica a f
filosofeco a m, filosofeca a f (AO)
philosophie f, var. filosofie f
philosopher v, var. filosofàr v (AO)
philosophique a env, var. filosofeco a m (AO)
philosophique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
filosofo m, filosofa f
(la) cèrvèla d’un ~ loc nom f


étre ~ loc v
philosophe m / f
(le) cerveau d’un philosophe loc nom m, c.-à-d. (un) grand cerveau loc nom m, (une) personne très intelligente loc nom f, var. (lo) cèrvél d’un ~ loc nom m (AO)
être philosophe, montrer de la sagesse loc v
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Verèt 2023
fisica f

fisicament adv
fisicien m, fisicièna f
fisico a m, fisica a f
(la) physique f (science) ; sorcellerie f, magie f, alchimie f, sciences occultes loc nom fpl
physiquement adv
→ physicien m, physicienne f, var. fisicienna f
→ physique a env
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
gènètica f
gènèticien m, gènèticièna f
gènètico a m, gènètica a f
génétique f (science)
généticien m, généticienne f, var. gènèticienna f
génétique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
gènètismo m
gènètisto a m & m, gènètista a f & f
génétisme m
génétiste a env & m / f (Filosofia, Psicologia)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
geografia [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f
~ de les lengoues, de les races loc nom f

~ fesica, politica loc nom f

lévro de ~ loc nom m
geografo m, geografa f
géographie f, var. géografie [ʒi.ɔ.-] f (Les Ouches), geografie f
géographie des langues, des races loc nom f, var. geografie des lengoues, des races loc nom f (AO)
géographie physique, politique loc nom f, var. geografie feseca, poleteca loc nom f (AO)
traité de géographie loc nom m, var. lévro de geografie loc nom m (AO)
→ géographe m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
geografico [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] a m, geografica a f
fâre lo pouent ~ d’un endrêt loc v

mapa ~ loc nom f
geograficament adv
géographique a env

faire, établir le point géographique d’un lieu loc v, var. fére lo pouent ~ d’un luè loc v (AO)
carte géographique loc nom f, var. cârta ~ loc nom f (AO)
géographiquement adv, var. geograficamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
geologia [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f
geologicament adv
geologico a m, geologica a f
geologo m, geologa f
géologie f, var. geologie f
géologiquement adv
géologique a env
géologue m / f, var. géologo [ðe.ɔ.-] m (Rêvro)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
geomètria [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f
lévro de ~ loc nom m

problèmo de ~ loc nom m

géométrie f, var. geomètrie f
manuel, traité de géométrie loc nom m, var. lévro de geomètrie loc nom m (AO)
problème de géométrie loc nom m, var. problèmo de geomètrie loc nom m (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
geomètrico [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] a m, geomètrica a f
dèmonstracion ~ loc nom f

figura ~ loc nom f
fôrma ~ loc nom f
geomètricament adv
géométrique a env

démonstration géométrique loc nom f, var. dèmoutracion ~ loc nom f (AO)
figure géométrique loc nom f, var. fegura ~ loc nom f (AO)
forme géométrique loc nom f
géométriquement adv, var. geomètricamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
hidrogèno mhydrogène mGovèrt 2003[1]
Verèt 2023
laboratior m
~ de fesica, de chimie, de biologia, de mèdecina loc nom m

enstruments de ~ loc nom mpl

laboratoire m, var. laboratouèro, laboratouèr m
laboratoire de physique, de chimie, de biologie, de médecine loc nom m, var. laboratouèro de feseca, de chimie, de biologie, de mèdecena loc nom m (AO)
instruments de laboratoire loc nom mpl, var. enstruments de laboratouèro loc nom mpl (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
lengouâl a m, lengouâla a f

lengouâla f, consona ~ loc nom f

lingual a m, linguale a f (Lengouistica), var. lengouâlo a m (Arbanês), lenguâl a m
linguale f, consonne linguale loc nom f, var. lenguâla f, consona ~ loc nom f
coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
lengouistica f

~ comparativa et historica loc nom f

~ estructurâla loc nom f

~ fonccionâla loc nom f

~ romana loc nom f

lengouisto m, lengouista f
linguistique f, étude des langues loc nom f, science du langage loc nom f, var. lenguesteca f (AO), lenguistica f
linguistique comparative et historique loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca comparativa et historica loc nom f (AO)
linguistique structurale loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca estructurâla loc nom f (AO)
linguistique fonctionnelle loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca fonccionèla loc nom f (AO)
linguistique romane loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca romana loc nom f (AO)
→ linguiste m / f, var. lenguesto m (AO), lenguisto m
coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Vôterin 2019
Verèt 2023
lengouistico a m, lengouistica a f
famelye ~ loc nom f

(un) fêt ~ loc nom m

frontiére ~ loc nom f

geografia ~ loc nom f

rechèrches, ètudes lengouistiques loc nom fpl
téoria ~ loc nom f

linguistique a env, var. lenguesteco a m (AO), lenguistico a m
famille linguistique loc nom f, var. famelye lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO)
(un) fait linguistique loc nom m, var. (un) fêt lenguistico, lenguesteco loc nom m (AO)
frontière linguistique loc nom f, var. frontiére lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO)
géographie linguistique loc nom f, var. geografie lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO)
recherches, études linguistiques loc nom fpl, var. rechèrches, ètudes lenguistiques, lenguesteques loc nom fpl (AO)
théorie linguistique loc nom f, var. téoria lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO)
coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Vôterin 2019
Verèt 2023
longe-viua f


gouétar dens la ~ loc v

télescope m (Fesica), longue-vue f, lunette d’approche loc nom f, var. longa-vua, longa-viuva f (AO), longe-vua, longe-viuva f, étot : jumèla f (Macôt), tèlèscopo m
regarder avec la longue-vue loc v, var. agouétiér dens la longa-vua loc v (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
matèmatico a m, matèmatica a f
dèduccion ~ loc nom f

(na) prècision ~ loc nom f

rêsonament ~ loc nom m

matèmateco a m, matèmateca a f (AO)
mathématique a env, var. matèmateco a m (AO)
déduction mathématique loc nom f, var. dèduccion matèmateca loc nom f (AO)
(une) précision mathématique loc nom f, var. (una) prècision ~ loc nom f (AO)
raisonnement mathématique loc nom m, var. rêsonement matèmateco loc nom m (AO)
→ mathématique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
matèmatiques fpl
aprendre, ètudiyér les ~ loc v

ensègnér les ~ loc v

sât pas na parola de matèmatica loc-frâsa

matèmaticien m, matèmaticièna f
mathématiques fpl, var. matèmateca m (AO)
apprendre, étudier la(/les) mathématique(s) loc v, var. aprendre, ètudiyér la matèmateca loc v (AO)
enseigner la(/les) mathématique(s) loc v, var. ensègnér la matèmateca loc v (AO)
il ne sait pas un mot de mathématique loc-frâsa, var. sât pas una parola de matèmateca loc-frâsa (AO)
mathématicien m, mathématicienne f, var. matèmaticienna f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
mèdecina f
~ empirica loc nom f
~ èxpèrimentâla loc nom f

~ gènèrâla loc nom f
~ oriantâla loc nom f
~ vètèrinèra loc nom f

médecine f, var. mèdecena f
médecine empirique loc nom f, var. mèdecena empirica loc nom f (AO)
médecine expérimentale loc nom f, var. mèdecena èxpèrimentâla loc nom f (AO)
médecine générale loc nom f, var. mèdecena gènèrâla loc nom f (AO)
médecine orientale loc nom f, var. mèdecena oriantâla loc nom f (AO)
médecine vétérinaire loc nom f, var. mèdecena vètèrinèra loc nom f (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
microscopo m
microscopico a m, microscopica a f
microscope m, var. microscopio m (AO)
microscopique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
molècula f
molèculèro a m, molèculèra a f
molécule f
moléculaire a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
naturalismo m
en filosofia, d’aprés lo ~, ren ègziste en defôr de la natura loc-frâsa

naturalisme m (Filosofia, Sciences humènes)
en philosophie, selon le naturalisme, rien n’existe en dehors de la nature loc-frâsa, var. en filosofia, selon lo ~, ren ègziste a l’enfôra de la natura loc-frâsa (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
naturalisto a m & m, naturalista a f & f
ècoula ~ loc nom f
filosofo ~ loc nom m
(los) grants ~s du XVIIIémo siècllo loc nom mpl
naturaliste a env & m / f (Filosofia, Sciences humènes)
école naturaliste loc nom f
philosophe naturaliste loc nom m
(les) grands du XVIIIe siècle loc nom mpl, var. (les) grants ~s du XVIIIémo sièclo loc nom mpl (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
nucllèâr a m, nucllèâra a f
nuclèèro a m, nuclèèra a f (Arbanês)
nucléaire a env (Fesica), var. nuclèèro a m (Arbanês), nuclèâr a m
→ nucléaire a env (Fesica)
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
ocèanografia f
l’~ est la science qu’ètudiye la via dens los ocèans loc-frâsa

océanographie f, var. ocèanografie f
l’océanographie est la science qui a pour objet l’étude de la vie dans les océans loc-frâsa, var. l’ocèanografie ‘l est la science que ètudiye la via dens les ocèans loc-frâsa (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
ocèanografico a m, ocèanografica a f
musê ~ loc nom m
océanographique a env
musée océanographique loc nom m
Chenâl / Vôterin 1997
oculèro m
~ d’una lenèta astronomica loc nom m
~ d’un microscopo loc nom m

oculaire m (Optica)
oculaire d’une lunette astronomique loc nom m
oculaire d’un microscope loc nom m, var. ~ d’un microscopio loc nom m (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
psicanalisa f
psicanalisar v
psicanalisto m, psicanalista f
psicanalitico a m, psicanalitica a f
psychanalyse f, var. psicanalise f
psychanalyser v, var. psicanalisàr v (AO), psicanalisiér v
→ psychanalyste m / f
psychanalytique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
psicologia f
psicologicament adv
psicologico a m, psicologica a f
psicologo m, psicologa f
psychologie f, var. psicologie f
psychologiquement adv, var. psicologicamente adv (AO)
psychologique a env
→ psychologue m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Vôterin 2019
Verèt 2023
savêr m
pouvro, plen de ~ loc nom m
savoir m, science f, connaissance, instruction, expérience f
pauvre, plein de savoir loc nom m, var. pouro, plen de ~ loc nom m (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
science f
(la) ~ de Diô, de l’ârma, de l’étre, de l’absolu, du brâvo, du bien, du mâl loc nom f

(la) ~ modèrna loc nom f
(la) ~ univèrsâla loc nom f
~s naturâles loc nom fpl
~s positives, abstrètes, ocultes loc nom fpl

étre nèssu avouéc la ~ loc v
(‘n) homo de ~ loc nom m
science f, connaissance f, var. sciença f, étot : savêr m
(la) science de Dieu, de l’âme, de l’être, de l’absolu, du beau, du bien, du mal loc nom f, var. (la) ~ de Diœ, de l’âma, de l’étre, de l’absolu, du gent, du bien, du mâl loc nom f (AO)
(la) science moderne loc nom f
(la) science universelle loc nom f, var. (la) ~ univèrsèla loc nom f
sciences naturelles loc nom fpl, var. ~s naturèles loc nom fpl
sciences positives, abstraites, occultes loc nom fpl, var. ~s posetives, abstrètes, ocultes loc nom fpl (AO)
avoir la science infuse loc v
(un) homme de science loc nom m, var. (un) homo de ~ loc nom m
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
scientifico a m & m, scientifica a f & f
fâre de rechèrches scientifiques loc v

mètoda ~ loc nom f

nomencllatura ~ loc nom f

scientefeco a m & m, scientefeca a f & f (AO)
scientificament adv

scientifique a env & m / f, var. scientefeco a m & m (AO)
faire des recherches scientifiques loc v, var. fére de rechèrches scientifiques, scientefeques loc v (AO)
méthode scientifique loc nom f, var. mètoda ~, scientefeca loc nom f (AO)
nomenclature scientifique loc nom f, var. nomenclatura ~, scientefeca loc nom f (AO)
→ scientifique a env & m / f
scientifiquement adv, var. scientificamente, scientefecamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[2]
Verèt 2023
simètria f
(la) ~ en pintura loc nom f
mêsons bâties sen ~ et sens ôrdre loc nom fpl
rontre la ~ loc v
simètrico a m, simètrica a f
symétrie f, var. simètrie f
(la) symétrie en peinture loc nom f
maisons construites sans symétrie et sans ordre loc nom fpl, var. mêsons bâties sensa ~ et sensa ôrdre loc nom fpl (AO)
briser, rompre la symétrie loc v
symétrique a env, étot : que sè diont loc a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
sociologia f
~ du drêt, de l’ârt, de les religions, du lengâjo, de la litèratura loc nom f

~ normativa loc nom f
sociologo m, sociologa f
sociologie f, var. sociologie f
sociologie du droit, de l’art, des religions, du langage, de la littérature loc nom f, var. ~ du drouèt, de l’ârt, des religions, du lengâjo, de la litèratura loc nom f (AO)
sociologie normative loc nom f
sociologue m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
sociologico a m, sociologica a f
analisa ~ loc nom f
sociologicament adv
sociologique a env
analyse sociologique loc nom f, var. analise ~ loc nom f (AO)
sociologiquement adv, var. sociologicamente adv (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
sopro m
balyér lo ~ a la vegne loc v
cel’égoua at lo fllâr du ~ loc-frâsa

égoua de ~ loc nom f
égoua que contint de ~ loc nom f

fllor de ~ loc nom f

soprar v

soufre m, var. sofro, sœfro, suepro m
donner le soufre à la vigne, soufrer la vigne loc v
cette eau a l’odeur du soufre loc-frâsa, var. ceta égoue ‘l at lo flâr du ~ loc-frâsa (AO)
eau sulphureuse loc nom f, var. égoue de ~ loc nom f (AO)
eau qui contient du soufre loc nom f, var. égoue que contint de ~ loc nom f (AO)
soufre végétal loc nom m, (soufre de) lycopode (loc nom) m, var. flœr de ~ loc nom f (AO)
soufrer v, traiter avec du soufre loc v (la vigne, les tonneaux), var. sopràr, sofràr v (AO), sofrar, sœfrar v, étot : brendar v (Sassèl)
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
tèlèscopo mtélescope m (Fesica)Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
tèlèscopico a m, tèlèscopica a f
obsèrvacion ~ loc nom f
télescopique a env
observation télescopique f
Chenâl / Vôterin 1997
téorèmo [te.ɔ.-, tjɔ.-, ...] m
~ d’Eucllido loc nom m
~ de Pitagoras loc nom m
dèmontrar un ~ loc v
théorème m
théorème d’Euclide loc nom m, var. ~ d’Euclido loc nom m (AO)
théorème de Pythagore loc nom m
démontrer un théorème loc v, var. dèmoutràr un ~ loc v (AO)
Chenâl / Vôterin 1997
téoria [te.ɔ.-, tjɔ.-, ...] f
bâtir na ~ loc v
betar na ~ en accion, en aplicacion loc v

téories sociâles loc nom fpl
téoricien m, téoricièna f
téorico a m, téorica a f
théorie f, var. téorie f
bâtir une théorie loc v, var. bâtir una ~ loc v (AO)
mettre une théorie en action, en application loc v, var. betàr una ~ en accion, en aplecacion loc v (AO)
théories sociales loc nom fpl
théoricien m, théoricienne f, var. téoricienna f
théorique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
tèrmomètro mthermomètre mChenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
(les) veyes fpl (Forês)(l’)économie f, (le) commerce m, (les) affaires fpladaptacion
zoologia [zɔ.ɔ.-, zɔ.-, ...] f
zoo [zoː, zɔ.o] m
zoologico a m, zoologica a f
zoologisto m, zoologista f
zoologo m, zoologa f
zoologie f, var. zoologie f
zoo m
zoologique a env
→ zoologiste m / f
zoologue m / f, zoologiste m / f
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[1]
Verèt 2023
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 (fr) Gzaviér Govèrt, Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal, dedens Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal per Domenico Stich, Tonon, Le Carré, 2003, pp. 421-464.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (fr) Alen Fâvro, Domenico Stich, Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd, Fouènant, Yoran Embanner, 2005.