Éde:Néologismos : Sciences
Aparence
| Cela pâge est ècrita en arpetan supradialèctâl / ORB lârge. |
Vê-que na lista de novèlologismos sus les sciences en ORB :
Lègenda
[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]- Los mots en orange sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
- Los mots en vèrd sont de proposicions.
- Los mots marcâs d’un’ètêlèta* sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
Abrèviacions
[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]FR (Fribôrg), VD (Payis de Vôd), GE (Geneva), NE (Nôchâtél), VS (Valês), AO (Vâl d’Aoûta), Ly (Liyon), SE (Sant-Etiève), VdG (Vâr-de-Giér).
Lista
[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]| Arpetan | Francês | Sôrsa |
|---|---|---|
| (les) afâres fpl | (l’)économie f, (le) commerce m, (les) affaires fpl, var. (les) aféres fpl, étot : (les) veyes fpl (Forês) | Verèt 2023 |
| antropologia f → antropologo m, antropologa f | anthropologie f, var. antropologie f → anthropologue m / f, anthropologiste m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| architècto m, architècta f → ètudiyér por vegnir ~ loc v → (lo) grant-~ m | architecte m / f, var. archétècto m (Savouè), architèco m (Alê) → étudier pour devenir un architecte loc v, var. ètudiyér por venir ~ loc v (AO) → (le) grand architecte loc nom m, Dieu m | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Verèt 2023 |
| architèctura f → (na) brâva ~ loc nom f → (na) crouye, bôrta ~ loc nom f → architèctonico m → architèctonico a m, architèctonica a f → architècturâl a m, architècturâla a f | architecture f → (une) jolie architecture loc nom f, var. (una) genta ~ loc nom f (AO) → (une) vilaine, mauvaise architecture loc nom f, var. (una) bœrta ~ loc nom f (AO) → architectonique f → architectonique a env → architectural a m, architecturale a f, var. architècturâlo a m (Arbanês) | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| arquéologia [-.ke.ɔ.-, -.kjɔ.-, ...] f → arquéologico a m, arquéologica a f → (de) rechèrches arquéologiques loc nom fpl → (na) veriê ~ loc nom f → arquéologo m, arquéologa f | archéologie f, var. arquéologie f, arqueologia, arqueologie [-.kɔ.-] f → archéologique a env, var. arqueologico a m → (des) recherches archéologiques loc nom fpl → (une) promenade archéologique loc nom f, var. (una) promenâda ~ loc nom f (AO) → archéologue m / f, var. arqueologo m | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| astrologia f → astrologico a m, astrologica a f | astrologie f, var. astrologie f → astrologique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| astrologo m, astrologa f → su alâ demandar consurta a l’~ loc-frâsa → t’és franc ‘n ~ loc-frâsa | astrologue m / f, astrologiste m / f ; devin m, devineresse f (AO) → je suis allé consulter le devin, l’astrologue loc-frâsa, var. je su alâ demandàr consurta a l’~ loc-frâsa (AO) → tu es un peu fou, tu donnes les numéros loc-frâsa, var. t’és franc un ~ loc-frâsa (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Verèt 2023 |
| astronomia f → astronomico a m, astronomica a f → astronomo m, astronoma f | astronomie f, var. astronomie f → astronomique a env → astronome m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| astronôtica f → astronôticien m, astronôticièna f | astronautique f → astronauticien m, astronauticienne f, var. astronôticienna f | Chenâl / Vôterin 1997 Verèt 2023 |
| atomico a m, atomica a f → bomba ~ loc nom f → pêds ~ loc nom m → téoria ~ loc nom f → atomeco a m, atomeca a f (AO) | atomique a env, corpusculaire a env, var. atomeco a m (AO) → bombe atomique loc nom f, var. bomba ~, atomeca loc nom f (AO) → poids atomique loc nom m, var. pêds ~, atomeco loc nom m (AO) → théorie atomique loc nom f, var. téoria ~, atomeca loc nom f (AO) → atomique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| atomo m → atomisâ a m, atomisâye a f → atomisacion f → atomisar v | atome m → atomisé a m, atomisée a f, var. atomisiê a m → atomisation f → atomiser v, var. atomisàr v (AO), atomisiér v | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| biologia f → la ~ est la science que trète de totes les manifèstacions de la via loc-frâsa → biologico a m, biologica a f → biologisto m, biologista f → biologo m, biologa f → biomètrie f | biologie f, var. biologie f → la biologie est la science qui traite de toutes les manifestations de la vie loc-frâsa, var. la biologie ‘l est la science que trète de totes les manifèstacions de la via loc-frâsa (AO) → biologique a env → biologiste m / f → biologue m / f, biologiste m / f → biométrie f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| botanica f → botanico a m, botanica a f → botanisto m, botanista f | botanique f, science des végétaux loc nom f → botanique a env → botaniste m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| chèrchior a m & m, chèrchiosa a f & f → chèrcherél a m & m, chèrcherèla a f & f (Arbanês, Èneci) → chèrchior m | chercheur a m & m, chercheuse a f & f (scientifique), var. chèrchor, chèrchœr a m & m (AO), chèrchiœr a m & m, étot : chèrcherél a m & m (Arbanês, Èneci) → chercheur a m & m, chercheuse a f & f → chercheur m (Astronomia), var. chèrchor, chèrchœr m (AO), chèrchiœr m | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| chimie f → ~ aplicâye, endustriâla loc nom f → chimica f (Arbanês, Chambèri) → chimicament adv → chimico a m, chimica a f → chimisto m, chimista f | chimie f, var. chimica f (Arbanês, Chambèri) → chimie appliquée, industrielle loc nom f, var. ~ aplecâye, endustrièla loc nom f (AO) → chimie f → chimiquement adv, var. chimicamente adv (AO) → chimique a env → chimiste m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| clloro m → clloruro m | chlore m, var. cloro m → chlorure m, var. cloruro m | Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| doctor m, doctora f → ~ en lètres, en drêt, en mèdecina loc nom m → doctorèssa f (Suisse, AO) → doctorâl a m, doctorâla a f → doctoralament adv | docteur m, docteure f, médecin m / f, var. doctorèssa f (Suisse, AO), doctœr m, étot : mèdecin m → docteur ès lettres, en droit, en médecine loc nom m, var. ~ en lètres, en drouèt, en mèdecena loc nom m (AO) → doctoresse f, femme docteur loc nom f, docteure f → doctoral a m, doctorale a f, var. doctorâlo a m (Arbanês) → doctoralement adv, var. doctoralamente adv (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Verèt 2023 |
| doctorat m → ~ en lètres, en drêt, en mèdecina, en sciences loc nom m → passar, balyér l’ègzamen de ~ loc v | doctorat m → doctorat ès lettres, en droit, en médecine, ès sciences loc nom m, var. ~ en lètres, en drouèt, en mèdecena, en sciences loc nom m (AO) → passer, donner son examen de doctorat loc v, var. passàr, balyér l’ègzamen de ~ loc v (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| èconomia f → ~ campagnârda loc nom f → ~ domèstica, privâye loc nom f → ~ endustriâla loc nom f → ~ politica loc nom f → ~ publica, nacionâla loc nom f → ~ sociâla loc nom f → èconomètrie f → èconomicament adv → èconomico m → èconomico a m, èconomica a f → èconomisto m, èconomista f | économie f, var. èconomie f, étot : (les) afâres fpl → èconomie rurale loc nom f, var. ~ rurâla loc nom f (AO) → èconomie domestique, privée loc nom f, var. ~ domèsteca, privâye loc nom f (AO) → èconomie industrielle loc nom f, var. ~ endustrièla loc nom f → èconomie politique loc nom f, var. ~ poleteca loc nom f (AO) → èconomie publique, nationale loc nom f, var. ~ publeca, nacionâla loc nom f (AO) → èconomie sociale loc nom f → économétrie f → économiquement adv, var. èconomiquement adv (AO, Arbanês) → économique m / f → économique a env → économiste m / f, celui qui s’occupe spécialement d’économie politique m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| èlèctron m → ~ pesant loc nom m → ~ positif loc nom m → l’~ est un petiôt côrp que contint na charge èlèctrica positiva èlèmentèra loc-frâsa | électron m → électron lourd loc nom m, méson m, étot : mèson m → électron positif loc nom m, positron m, étot : positron m → l’électron est un corpuscule doué d’une charge électrique positive élémentaire loc-frâsa, var. l’~ ‘l est un petiôd côrp que contint una charge èlèctrica positiva èlèmentèra loc-frâsa (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| èlèctronica f → ~ transistorisâye loc nom f | électronique f, var. èlèctroneca f (AO) → électronique transistorisée loc nom f, var. ~, èlèctroneca transistorisâye loc nom f (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Vôterin 2019 Verèt 2023 |
| èlèctronico a m, èlèctronica a f → carculator ~ loc nom m → microscopo ~ loc nom m → tubo ~ loc nom m → èlèctroneco a m, èlèctroneca a f (AO) → èlèctronicien m, èlèctronicièna f | électronique a env, var. èlèctroneco a m (AO) → calculatrice électronique loc nom f, calculateur électronique loc nom m, var. carculatœr ~, èlèctroneco loc nom m (AO), calculator ~ loc nom m → microscope électronique loc nom m, var. microscopio ~, èlèctroneco loc nom m (AO) → tube électronique loc nom m, var. tubo ~, èlèctroneco loc nom m (AO) → électronique a env → électronicien m, électronicienne f, var. èlèctronicienna f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Vôterin 2019 Verèt 2023 |
| enstitut m → ~ botanico loc nom m → ~ nacionâl de les sciences et des ârts loc nom m → ~ scientifico loc nom m → ~ tècnico loc nom m | institut m → institut botanique loc nom m → institut national des sciences et des arts loc nom m, var. ~ nacionâl des sciences et des ârts loc nom m (AO) → institut scientifique loc nom m → institut technique loc nom m | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| ètnologia f → ètnologico a m, ètnologica a f → ètnologo m, ètnologa f | ethnologie f, var. ètnologie f → ethnologique a env → ethnologue m / f, ethnologiste m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| èvaniment m | évanouissement m, action de perdre connaissance loc nom f, var. èvanouissement m (AO), èvania f (Arbanês) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| fesica f → praticar la ~ loc v → fesicament adv → fesicien m, fesicièna f → fesico a m, fesica a f → feseco a m, feseca a f (AO) | (la) physique f (science) ; sorcellerie f, magie f, alchimie f, sciences occultes loc nom fpl, var. feseca f (AO), fisica f → pratiquer la magie loc v, var. pratecàr la feseca loc v (AO) → physiquement adv, var. fesecamente adv (AO), fisicament adv → physicien m, physicienne f, var. fesicienna f ; fisicien m → physique a env, var. feseco a m (AO), fisico a m → physique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Verèt 2023 |
| filologia f → filologico a m, filologica a f → filologo m, filologa f | philologie f, var. filologie f → philologique a env → philologue m / f | Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| filosofia f → filosofar v → filosofico a m, filosofica a f → filosofeco a m, filosofeca a f (AO) | philosophie f, var. filosofie f → philosopher v, var. filosofàr v (AO) → philosophique a env, var. filosofeco a m (AO) → philosophique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Verèt 2023 |
| filosofo m, filosofa f → (la) cèrvèla d’un ~ loc nom f → étre ~ loc v | philosophe m / f → (le) cerveau d’un philosophe loc nom m, c.-à-d. (un) grand cerveau loc nom m, (une) personne très intelligente loc nom f, var. (lo) cèrvél d’un ~ loc nom m (AO) → être philosophe, montrer de la sagesse loc v | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Verèt 2023 |
| fisica f → fisicament adv → fisicien m, fisicièna f → fisico a m, fisica a f | (la) physique f (science) ; sorcellerie f, magie f, alchimie f, sciences occultes loc nom fpl → physiquement adv → physicien m, physicienne f, var. fisicienna f → physique a env | Stich 2003 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| gènètica f → gènèticien m, gènèticièna f → gènètico a m, gènètica a f | génétique f (science) → généticien m, généticienne f, var. gènèticienna f → génétique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| gènètismo m → gènètisto a m & m, gènètista a f & f | génétisme m → génétiste a env & m / f (Filosofia, Psicologia) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| geografia [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f → ~ de les lengoues, de les races loc nom f → ~ fesica, politica loc nom f → lévro de ~ loc nom m → geografo m, geografa f | géographie f, var. géografie [ʒi.ɔ.-] f (Les Ouches), geografie f → géographie des langues, des races loc nom f, var. geografie des lengoues, des races loc nom f (AO) → géographie physique, politique loc nom f, var. geografie feseca, poleteca loc nom f (AO) → traité de géographie loc nom m, var. lévro de geografie loc nom m (AO) → géographe m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| geografico [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] a m, geografica a f → fâre lo pouent ~ d’un endrêt loc v → mapa ~ loc nom f → geograficament adv | géographique a env → faire, établir le point géographique d’un lieu loc v, var. fére lo pouent ~ d’un luè loc v (AO) → carte géographique loc nom f, var. cârta ~ loc nom f (AO) → géographiquement adv, var. geograficamente adv (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Verèt 2023 |
| geologia [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f → geologicament adv → geologico a m, geologica a f → geologo m, geologa f | géologie f, var. geologie f → géologiquement adv → géologique a env → géologue m / f, var. géologo [ðe.ɔ.-] m (Rêvro) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| geomètria [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] f → lévro de ~ loc nom m → problèmo de ~ loc nom m | géométrie f, var. geomètrie f → manuel, traité de géométrie loc nom m, var. lévro de geomètrie loc nom m (AO) → problème de géométrie loc nom m, var. problèmo de geomètrie loc nom m (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| geomètrico [dzɔ.-, ðɔ.-, ʒɔ.-, ...] a m, geomètrica a f → dèmonstracion ~ loc nom f → figura ~ loc nom f → fôrma ~ loc nom f → geomètricament adv | géométrique a env → démonstration géométrique loc nom f, var. dèmoutracion ~ loc nom f (AO) → figure géométrique loc nom f, var. fegura ~ loc nom f (AO) → forme géométrique loc nom f → géométriquement adv, var. geomètricamente adv (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| hidrogèno m | hydrogène m | Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| laboratior m → ~ de fesica, de chimie, de biologia, de mèdecina loc nom m → enstruments de ~ loc nom mpl | laboratoire m, var. laboratouèro, laboratouèr m → laboratoire de physique, de chimie, de biologie, de médecine loc nom m, var. laboratouèro de feseca, de chimie, de biologie, de mèdecena loc nom m (AO) → instruments de laboratoire loc nom mpl, var. enstruments de laboratouèro loc nom mpl (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| lengouâl a m, lengouâla a f → lengouâla f, consona ~ loc nom f | lingual a m, linguale a f (Lengouistica), var. lengouâlo a m (Arbanês), lenguâl a m → linguale f, consonne linguale loc nom f, var. lenguâla f, consona ~ loc nom f | coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env Chenâl / Vôterin 1997 Verèt 2023 |
| lengouistica f → ~ comparativa et historica loc nom f → ~ estructurâla loc nom f → ~ fonccionâla loc nom f → ~ romana loc nom f → lengouisto m, lengouista f | linguistique f, étude des langues loc nom f, science du langage loc nom f, var. lenguesteca f (AO), lenguistica f → linguistique comparative et historique loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca comparativa et historica loc nom f (AO) → linguistique structurale loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca estructurâla loc nom f (AO) → linguistique fonctionnelle loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca fonccionèla loc nom f (AO) → linguistique romane loc nom f, var. lenguistica, lenguesteca romana loc nom f (AO) → linguiste m / f, var. lenguesto m (AO), lenguisto m | coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Vôterin 2019 Verèt 2023 |
| lengouistico a m, lengouistica a f → famelye ~ loc nom f → (un) fêt ~ loc nom m → frontiére ~ loc nom f → geografia ~ loc nom f → rechèrches, ètudes lengouistiques loc nom fpl → téoria ~ loc nom f | linguistique a env, var. lenguesteco a m (AO), lenguistico a m → famille linguistique loc nom f, var. famelye lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO) → (un) fait linguistique loc nom m, var. (un) fêt lenguistico, lenguesteco loc nom m (AO) → frontière linguistique loc nom f, var. frontiére lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO) → géographie linguistique loc nom f, var. geografie lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO) → recherches, études linguistiques loc nom fpl, var. rechèrches, ètudes lenguistiques, lenguesteques loc nom fpl (AO) → théorie linguistique loc nom f, var. téoria lenguistica, lenguesteca loc nom f (AO) | coment lo vâldoten « lenguiste » m et « lenguistique » a env Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Vôterin 2019 Verèt 2023 |
| longe-viua f → gouétar dens la ~ loc v | télescope m (Fesica), longue-vue f, lunette d’approche loc nom f, var. longa-vua, longa-viuva f (AO), longe-vua, longe-viuva f, étot : jumèla f (Macôt), tèlèscopo m → regarder avec la longue-vue loc v, var. agouétiér dens la longa-vua loc v (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| matèmatico a m, matèmatica a f → dèduccion ~ loc nom f → (na) prècision ~ loc nom f → rêsonament ~ loc nom m → matèmateco a m, matèmateca a f (AO) | mathématique a env, var. matèmateco a m (AO) → déduction mathématique loc nom f, var. dèduccion matèmateca loc nom f (AO) → (une) précision mathématique loc nom f, var. (una) prècision ~ loc nom f (AO) → raisonnement mathématique loc nom m, var. rêsonement matèmateco loc nom m (AO) → mathématique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| matèmatiques fpl → aprendre, ètudiyér les ~ loc v → ensègnér les ~ loc v → sât pas na parola de matèmatica loc-frâsa → matèmaticien m, matèmaticièna f | mathématiques fpl, var. matèmateca m (AO) → apprendre, étudier la(/les) mathématique(s) loc v, var. aprendre, ètudiyér la matèmateca loc v (AO) → enseigner la(/les) mathématique(s) loc v, var. ensègnér la matèmateca loc v (AO) → il ne sait pas un mot de mathématique loc-frâsa, var. sât pas una parola de matèmateca loc-frâsa (AO) → mathématicien m, mathématicienne f, var. matèmaticienna f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| mèdecina f → ~ empirica loc nom f → ~ èxpèrimentâla loc nom f → ~ gènèrâla loc nom f → ~ oriantâla loc nom f → ~ vètèrinèra loc nom f | médecine f, var. mèdecena f → médecine empirique loc nom f, var. mèdecena empirica loc nom f (AO) → médecine expérimentale loc nom f, var. mèdecena èxpèrimentâla loc nom f (AO) → médecine générale loc nom f, var. mèdecena gènèrâla loc nom f (AO) → médecine orientale loc nom f, var. mèdecena oriantâla loc nom f (AO) → médecine vétérinaire loc nom f, var. mèdecena vètèrinèra loc nom f (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| microscopo m → microscopico a m, microscopica a f | microscope m, var. microscopio m (AO) → microscopique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| molècula f → molèculèro a m, molèculèra a f | molécule f → moléculaire a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| naturalismo m → en filosofia, d’aprés lo ~, ren ègziste en defôr de la natura loc-frâsa | naturalisme m (Filosofia, Sciences humènes) → en philosophie, selon le naturalisme, rien n’existe en dehors de la nature loc-frâsa, var. en filosofia, selon lo ~, ren ègziste a l’enfôra de la natura loc-frâsa (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| naturalisto a m & m, naturalista a f & f → ècoula ~ loc nom f → filosofo ~ loc nom m → (los) grants ~s du XVIIIémo siècllo loc nom mpl | naturaliste a env & m / f (Filosofia, Sciences humènes) → école naturaliste loc nom f → philosophe naturaliste loc nom m → (les) grands du XVIIIe siècle loc nom mpl, var. (les) grants ~s du XVIIIémo sièclo loc nom mpl (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Verèt 2023 |
| nucllèâr a m, nucllèâra a f → nuclèèro a m, nuclèèra a f (Arbanês) | nucléaire a env (Fesica), var. nuclèèro a m (Arbanês), nuclèâr a m → nucléaire a env (Fesica) | Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| ocèanografia f → l’~ est la science qu’ètudiye la via dens los ocèans loc-frâsa | océanographie f, var. ocèanografie f → l’océanographie est la science qui a pour objet l’étude de la vie dans les océans loc-frâsa, var. l’ocèanografie ‘l est la science que ètudiye la via dens les ocèans loc-frâsa (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] |
| ocèanografico a m, ocèanografica a f → musê ~ loc nom m | océanographique a env → musée océanographique loc nom m | Chenâl / Vôterin 1997 |
| oculèro m → ~ d’una lenèta astronomica loc nom m → ~ d’un microscopo loc nom m | oculaire m (Optica) → oculaire d’une lunette astronomique loc nom m → oculaire d’un microscope loc nom m, var. ~ d’un microscopio loc nom m (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Verèt 2023 |
| psicanalisa f → psicanalisar v → psicanalisto m, psicanalista f → psicanalitico a m, psicanalitica a f | psychanalyse f, var. psicanalise f → psychanalyser v, var. psicanalisàr v (AO), psicanalisiér v → psychanalyste m / f → psychanalytique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| psicologia f → psicologicament adv → psicologico a m, psicologica a f → psicologo m, psicologa f | psychologie f, var. psicologie f → psychologiquement adv, var. psicologicamente adv (AO) → psychologique a env → psychologue m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Vôterin 2019 Verèt 2023 |
| savêr m → pouvro, plen de ~ loc nom m | savoir m, science f, connaissance, instruction, expérience f → pauvre, plein de savoir loc nom m, var. pouro, plen de ~ loc nom m (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| science f → (la) ~ de Diô, de l’ârma, de l’étre, de l’absolu, du brâvo, du bien, du mâl loc nom f → (la) ~ modèrna loc nom f → (la) ~ univèrsâla loc nom f → ~s naturâles loc nom fpl → ~s positives, abstrètes, ocultes loc nom fpl → étre nèssu avouéc la ~ loc v → (‘n) homo de ~ loc nom m | science f, connaissance f, var. sciença f, étot : savêr m → (la) science de Dieu, de l’âme, de l’être, de l’absolu, du beau, du bien, du mal loc nom f, var. (la) ~ de Diœ, de l’âma, de l’étre, de l’absolu, du gent, du bien, du mâl loc nom f (AO) → (la) science moderne loc nom f → (la) science universelle loc nom f, var. (la) ~ univèrsèla loc nom f → sciences naturelles loc nom fpl, var. ~s naturèles loc nom fpl → sciences positives, abstraites, occultes loc nom fpl, var. ~s posetives, abstrètes, ocultes loc nom fpl (AO) → avoir la science infuse loc v → (un) homme de science loc nom m, var. (un) homo de ~ loc nom m | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| scientifico a m & m, scientifica a f & f → fâre de rechèrches scientifiques loc v → mètoda ~ loc nom f → nomencllatura ~ loc nom f → scientefeco a m & m, scientefeca a f & f (AO) → scientificament adv | scientifique a env & m / f, var. scientefeco a m & m (AO) → faire des recherches scientifiques loc v, var. fére de rechèrches scientifiques, scientefeques loc v (AO) → méthode scientifique loc nom f, var. mètoda ~, scientefeca loc nom f (AO) → nomenclature scientifique loc nom f, var. nomenclatura ~, scientefeca loc nom f (AO) → scientifique a env & m / f → scientifiquement adv, var. scientificamente, scientefecamente adv (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[2] Verèt 2023 |
| simètria f → (la) ~ en pintura loc nom f → mêsons bâties sen ~ et sens ôrdre loc nom fpl → rontre la ~ loc v → simètrico a m, simètrica a f | symétrie f, var. simètrie f → (la) symétrie en peinture loc nom f → maisons construites sans symétrie et sans ordre loc nom fpl, var. mêsons bâties sensa ~ et sensa ôrdre loc nom fpl (AO) → briser, rompre la symétrie loc v → symétrique a env, étot : que sè diont loc a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| sociologia f → ~ du drêt, de l’ârt, de les religions, du lengâjo, de la litèratura loc nom f → ~ normativa loc nom f → sociologo m, sociologa f | sociologie f, var. sociologie f → sociologie du droit, de l’art, des religions, du langage, de la littérature loc nom f, var. ~ du drouèt, de l’ârt, des religions, du lengâjo, de la litèratura loc nom f (AO) → sociologie normative loc nom f → sociologue m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] |
| sociologico a m, sociologica a f → analisa ~ loc nom f → sociologicament adv | sociologique a env → analyse sociologique loc nom f, var. analise ~ loc nom f (AO) → sociologiquement adv, var. sociologicamente adv (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 |
| sopro m → balyér lo ~ a la vegne loc v → cel’égoua at lo fllâr du ~ loc-frâsa → égoua de ~ loc nom f → égoua que contint de ~ loc nom f → fllor de ~ loc nom f → soprar v | soufre m, var. sofro, sœfro, suepro m → donner le soufre à la vigne, soufrer la vigne loc v → cette eau a l’odeur du soufre loc-frâsa, var. ceta égoue ‘l at lo flâr du ~ loc-frâsa (AO) → eau sulphureuse loc nom f, var. égoue de ~ loc nom f (AO) → eau qui contient du soufre loc nom f, var. égoue que contint de ~ loc nom f (AO) → soufre végétal loc nom m, (soufre de) lycopode (loc nom) m, var. flœr de ~ loc nom f (AO) → soufrer v, traiter avec du soufre loc v (la vigne, les tonneaux), var. sopràr, sofràr v (AO), sofrar, sœfrar v, étot : brendar v (Sassèl) | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| tèlèscopo m | télescope m (Fesica) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| tèlèscopico a m, tèlèscopica a f → obsèrvacion ~ loc nom f | télescopique a env → observation télescopique f | Chenâl / Vôterin 1997 |
| téorèmo [te.ɔ.-, tjɔ.-, ...] m → ~ d’Eucllido loc nom m → ~ de Pitagoras loc nom m → dèmontrar un ~ loc v | théorème m → théorème d’Euclide loc nom m, var. ~ d’Euclido loc nom m (AO) → théorème de Pythagore loc nom m → démontrer un théorème loc v, var. dèmoutràr un ~ loc v (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 |
| téoria [te.ɔ.-, tjɔ.-, ...] f → bâtir na ~ loc v → betar na ~ en accion, en aplicacion loc v → téories sociâles loc nom fpl → téoricien m, téoricièna f → téorico a m, téorica a f | théorie f, var. téorie f → bâtir une théorie loc v, var. bâtir una ~ loc v (AO) → mettre une théorie en action, en application loc v, var. betàr una ~ en accion, en aplecacion loc v (AO) → théories sociales loc nom fpl → théoricien m, théoricienne f, var. téoricienna f → théorique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| tèrmomètro m | thermomètre m | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
| (les) veyes fpl (Forês) | (l’)économie f, (le) commerce m, (les) affaires fpl | adaptacion |
| zoologia [zɔ.ɔ.-, zɔ.-, ...] f → zoo [zoː, zɔ.o] m → zoologico a m, zoologica a f → zoologisto m, zoologista f → zoologo m, zoologa f | zoologie f, var. zoologie f → zoo m → zoologique a env → zoologiste m / f → zoologue m / f, zoologiste m / f | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[1] Verèt 2023 |
Rèferences
[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 (fr) Gzaviér Govèrt, Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal, dedens Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal per Domenico Stich, Tonon, Le Carré, 2003, pp. 421-464.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 (fr) Alen Fâvro, Domenico Stich, Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd, Fouènant, Yoran Embanner, 2005.