Aller au contenu

Éde:Néologismos : Biologia

De Vouiquipèdia, l’enciclopèdia abada.
Cela pâge est ècrita en arpetan supradialèctâl / ORB lârge. Lo blâson panarpetan


Vê-que na lista de novèlologismos sus la biologia en ORB :

  • Los mots en orange sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
  • Los mots en vèrd sont de proposicions.
  • Los mots marcâs d’un’ètêlèta* sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.

FR (Fribôrg), VD (Payis de Vôd), GE (Geneva), NE (Nôchâtél), VS (Valês), AO (Vâl d’Aoûta), Ly (Liyon), SE (Sant-Etiève), VdG (Vâr-de-Giér).

ArpetanFrancêsSôrsa
aparèly de Golgi loc nom mappareil de Golgi loc nom m, var. aparèlyo de Golgi loc nom mtraduccion
aquèno makène madaptacion
branches fplcors mpl (ramification du bois des cerfs)Verèt 2023
buche fbûche f, tige f (d’une plante, de graminée), fétu m ; pied d’une plante loc nom m, étot : pecôl m ; tige fChenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
cambâjo menjambement m (Gènètica), var. gambâjo m (AO)Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[2]
carpél mcarpelle md’aprés lo catalan « carpel » m
chamba f
(la) ~ d’una fllor loc nom f (AO)
jambe f ; stipe m, pied m (d’un champignon) ; tige f (d’une fleur) (AO)
(la) tige d’une fleur loc nom f
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[1]
chapél mchapeau m (d’un champignon)traduccion
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
citoplâmo mcytoplasme m, var. citoplasmo m (AO), citopllâmo mcoment « cataplâmo » m
citosquelèta fcytosquelette m, var. citosquelèto mtraduccion
cllorofila fchlorophylle f, var. clorofila fGovèrt 2003[2]
clloroplasto mchloroplaste m, var. cloroplasto m, clloropllasto mcoment lo savoyârd « klyoro » m [3] en CFLL
cova fpédoncule m, queue f (de cerise), var. coa fStich 2003
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
cromosomo m
cromosomico a m, cromosomica a f
chromosome m
chromosomique a env
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[2]
embranchement mramification f, andouiller m, var. embranchament m (Le Crét-Volant, Bèlacomba)Verèt 2023
envelopa nucllèâra loc nom fenveloppe nucléaire loc nom f, membrane nucléaire loc nom f, var. envelopa nuclèâra loc nom ftraduccion
envolucro minvolucre madaptacion
folyèta ffoliole f ; petite feuille loc nom f (d’arbre)traduccion
Stich 2003
Verèt 2023
gèno m
altèracion d’un ~ loc nom f
(los) caractèros hérèditèros vegnont des ~s loc nom mpl
gènèticament adv
gènètico a m, gènètica a f
gènomo m
gène m
altération d’un gène loc nom f
(les) caractères héréditaires sont liés aux gènes loc nom mpl, var. (les) caractèros hérèditèros vegnont des ~s loc nom mpl (AO)
génétiquement adv, var. gènèticamente adv (AO)
génétique a env
génome m, patrimoine génétique loc nom m, étot : gènos mpl
Chenâl / Vôterin 1997
Govèrt 2003[2]
Verèt 2023
golèt nucllèâr loc nom mpore nucléaire loc nom m, var. golèt nuclèâr loc nom md’aprés lo savoyârd « golè (d’la pé) » m [4] en CFLL
gran d’empêsa loc nom mgrain d’amidon loc nom m, étot : gran d’amedon loc nom m (AO), gran d’amidon loc nom mtraduccion
groupament mgroupement m (Botanica, Ècologia), var. groupement mVerèt 2023
lama flame f (d’un champignon), var. lâma f (Sassèl)traduccion
Chenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
manjo mmanche m ; pédoncule m, queue f (de poire, de pomme...), var. mango m, étot : cova f ; pecôl md’aprés lo savoyârd « manzho » m [5] en CFLL
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
membrana plâmica loc nom fmembrane plasmique loc nom f, var. membrana plasmica loc nom f (AO), membrana pllâmica loc nom fcoment « cataplâmo » m
mitocondrie f mitochondrie fadaptacion
noyél mnoyau m (de cellule), var. noyô mtraduccion
Stich 2003
Verèt 2023
nucllèâr a m, nucllèâra a f
nucllèèro a m, nucllèèra a f (Arbanês)
nucléaire a env, var. nucllèèro a m (Arbanês), nuclèâr a m
→ nucléaire a env, var. nuclèèro a m
Govèrt 2003[2]
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
nucllèolo mnucléole m, var. nuclèolo madaptacion
parê cèlulèra loc nom fparoi cellulaire loc nom f, var. parêt cèlulèra loc nom ftraduccion
pecôl mtige f, manche m, épingle f ; pédoncule m, queue f (d’un fruit, d’une fleur, d’une feuille), var. pécôl m (VdG, Brenins), pecœl m (Sassèl)du latin « pĕdĭcŭlus »[5]
Stich 2003
Verèt 2023
pèroxisomo mperoxysome madaptacion
pètâla f
(les) pètâles de les fllors loc nom fpl

pétale m, var. pètâlo m (AO, Arvelâr, Bônavâl), étot : fôlye f (Macôt)
(les) pétales des fleurs loc nom mpl, var. (les) ~s des fllors loc nom mpl (AO)
d’aprés lo savoyârd « pétâla » f [6] en CFLL
Chenâl / Vôterin 1997
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
petiôta fôrche loc nom framification f, andouiller m, var. petiôta fœrche loc nom f (Arbanês), étot : embranchement mVerèt 2023
pied mpied m ; pédoncule m, queue f (d’une fleur), étot : chamba f (AO), tija f (Arbanês) ; pecôl md’aprés lo savoyârd «  » m [5] en CFLL
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
plâmodèmo mplasmodesme m, var. plasmodèmo m (AO), pllâmodèmo mcoment « cataplâmo » m
polèno m
puça de ~ loc nom f

pollen m, var. polen m (AO)
poussière très fine de pollen loc nom f, var. puça de polen loc nom f (AO)
d’aprés lo savoyârd « polèno » m [7] en CFLL
Vôterin 2019
Verèt 2023
rèticllo m
~ endoplâmico liço loc nom m

~ endoplâmico ruecho loc nom m


réticulum m, var. rèticlo m
réticulum endoplasmique lisse loc nom m, var. rèticllo endoplasmico suèjo loc nom m (AO), ~ endopllâmico liço loc nom m
réticulum endoplasmique rugueux loc nom m, var. rèticllo endoplasmico ruecho loc nom m (AO), ~ endopllâmico ruecho loc nom m
d’aprés lo catalan « reticle » m et pués coment « articllo » m et « cataplâmo » m
ribosomo mribosome madaptacion
rizomo mrhizome madaptacion
sèpâla fsépale m, var. sèpâlo m (AO, Arvelâr, Bônavâl)coment lo savoyârd « pétâla » f [6] en CFLL
tèpâla ftépale m, var. tèpâlo m (AO, Arvelâr, Bônavâl)coment lo savoyârd « pétâla » f [6] en CFLL
tige ftige f (d’une plante, de graminée) ; pied d’une plante loc nom m, étot : buche f ; pecôl mChenâl / Vôterin 1997
Stich 2003
Fâvro / Stich 2005[1]
Verèt 2023
tija f (Arbanês)pédoncule m, queue f (d’une fleur)Verèt 2023
tilacôido mthylakoïde madaptacion
tonoplasto mtonoplaste madaptacion
vacuola fvacuole fadaptacion
vésicula f
~ de Golgi loc nom f
~ membranèra loc nom f
vésicule f, var. vésiculo m (AO)
~ golgienne loc nom f, var. ~ de Golgi loc nom m (AO)
~ membranaire loc nom f, var. ~ membranèro loc nom m (AO)
d’aprés lo savoyârd « vézikula » f [8] en CFLL et pués coment « vésicatouèro » a m
Chenâl / Vôterin 1997
Verèt 2023
vôrva fvolve f (d’un champignon)adaptacion
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (fr) Alen Fâvro, Domenico Stich, Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd, Fouènant, Yoran Embanner, 2005.
  2. 1 2 3 4 5 (fr) Gzaviér Govèrt, Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal, dedens Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal per Domenico Stich, Tonon, Le Carré, 2003, pp. 421-464.
  3. (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 903.
  4. (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 3799.
  5. 1 2 3 (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 2784.
  6. 1 2 3 (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 2825.
  7. (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 2964.
  8. (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 3901.