Éde:Néologismos : Biologia
Aparence
| Cela pâge est ècrita en arpetan supradialèctâl / ORB lârge. |
Vê-que na lista de novèlologismos sus la biologia en ORB :
Lègenda
[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]- Los mots en orange sont de corrèccions, prècisions, raponses, variantes ou ben agrantissements.
- Los mots en vèrd sont de proposicions.
- Los mots marcâs d’un’ètêlèta* sont de fôrmes en atendent que meritont pôt-étre na corrèccion que vindrat ples târd.
Abrèviacions
[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]FR (Fribôrg), VD (Payis de Vôd), GE (Geneva), NE (Nôchâtél), VS (Valês), AO (Vâl d’Aoûta), Ly (Liyon), SE (Sant-Etiève), VdG (Vâr-de-Giér).
Lista
[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]| Arpetan | Francês | Sôrsa |
|---|---|---|
| aparèly de Golgi loc nom m | appareil de Golgi loc nom m, var. aparèlyo de Golgi loc nom m | traduccion |
| aquèno m | akène m | adaptacion |
| branches fpl | cors mpl (ramification du bois des cerfs) | Verèt 2023 |
| buche f | bûche f, tige f (d’une plante, de graminée), fétu m ; pied d’une plante loc nom m, étot : pecôl m ; tige f | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| cambâjo m | enjambement m (Gènètica), var. gambâjo m (AO) | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[2] |
| carpél m | carpelle m | d’aprés lo catalan « carpel » m |
| chamba f → (la) ~ d’una fllor loc nom f (AO) | jambe f ; stipe m, pied m (d’un champignon) ; tige f (d’une fleur) (AO) → (la) tige d’une fleur loc nom f | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[1] |
| chapél m | chapeau m (d’un champignon) | traduccion Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| citoplâmo m | cytoplasme m, var. citoplasmo m (AO), citopllâmo m | coment « cataplâmo » m |
| citosquelèta f | cytosquelette m, var. citosquelèto m | traduccion |
| cllorofila f | chlorophylle f, var. clorofila f | Govèrt 2003[2] |
| clloroplasto m | chloroplaste m, var. cloroplasto m, clloropllasto m | coment lo savoyârd « klyoro » m [3] en CFLL |
| cova f | pédoncule m, queue f (de cerise), var. coa f | Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| cromosomo m → cromosomico a m, cromosomica a f | chromosome m → chromosomique a env | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[2] |
| embranchement m | ramification f, andouiller m, var. embranchament m (Le Crét-Volant, Bèlacomba) | Verèt 2023 |
| envelopa nucllèâra loc nom f | enveloppe nucléaire loc nom f, membrane nucléaire loc nom f, var. envelopa nuclèâra loc nom f | traduccion |
| envolucro m | involucre m | adaptacion |
| folyèta f | foliole f ; petite feuille loc nom f (d’arbre) | traduccion Stich 2003 Verèt 2023 |
| gèno m → altèracion d’un ~ loc nom f → (los) caractèros hérèditèros vegnont des ~s loc nom mpl → gènèticament adv → gènètico a m, gènètica a f → gènomo m | gène m → altération d’un gène loc nom f → (les) caractères héréditaires sont liés aux gènes loc nom mpl, var. (les) caractèros hérèditèros vegnont des ~s loc nom mpl (AO) → génétiquement adv, var. gènèticamente adv (AO) → génétique a env → génome m, patrimoine génétique loc nom m, étot : gènos mpl | Chenâl / Vôterin 1997 Govèrt 2003[2] Verèt 2023 |
| golèt nucllèâr loc nom m | pore nucléaire loc nom m, var. golèt nuclèâr loc nom m | d’aprés lo savoyârd « golè (d’la pé) » m [4] en CFLL |
| gran d’empêsa loc nom m | grain d’amidon loc nom m, étot : gran d’amedon loc nom m (AO), gran d’amidon loc nom m | traduccion |
| groupament m | groupement m (Botanica, Ècologia), var. groupement m | Verèt 2023 |
| lama f | lame f (d’un champignon), var. lâma f (Sassèl) | traduccion Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| manjo m | manche m ; pédoncule m, queue f (de poire, de pomme...), var. mango m, étot : cova f ; pecôl m | d’aprés lo savoyârd « manzho » m [5] en CFLL Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| membrana plâmica loc nom f | membrane plasmique loc nom f, var. membrana plasmica loc nom f (AO), membrana pllâmica loc nom f | coment « cataplâmo » m |
| mitocondrie f | mitochondrie f | adaptacion |
| noyél m | noyau m (de cellule), var. noyô m | traduccion Stich 2003 Verèt 2023 |
| nucllèâr a m, nucllèâra a f → nucllèèro a m, nucllèèra a f (Arbanês) | nucléaire a env, var. nucllèèro a m (Arbanês), nuclèâr a m → nucléaire a env, var. nuclèèro a m | Govèrt 2003[2] Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| nucllèolo m | nucléole m, var. nuclèolo m | adaptacion |
| parê cèlulèra loc nom f | paroi cellulaire loc nom f, var. parêt cèlulèra loc nom f | traduccion |
| pecôl m | tige f, manche m, épingle f ; pédoncule m, queue f (d’un fruit, d’une fleur, d’une feuille), var. pécôl m (VdG, Brenins), pecœl m (Sassèl) | du latin « pĕdĭcŭlus »[5] Stich 2003 Verèt 2023 |
| pèroxisomo m | peroxysome m | adaptacion |
| pètâla f → (les) pètâles de les fllors loc nom fpl | pétale m, var. pètâlo m (AO, Arvelâr, Bônavâl), étot : fôlye f (Macôt) → (les) pétales des fleurs loc nom mpl, var. (les) ~s des fllors loc nom mpl (AO) | d’aprés lo savoyârd « pétâla » f [6] en CFLL Chenâl / Vôterin 1997 Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| petiôta fôrche loc nom f | ramification f, andouiller m, var. petiôta fœrche loc nom f (Arbanês), étot : embranchement m | Verèt 2023 |
| pied m | pied m ; pédoncule m, queue f (d’une fleur), étot : chamba f (AO), tija f (Arbanês) ; pecôl m | d’aprés lo savoyârd « pî » m [5] en CFLL Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| plâmodèmo m | plasmodesme m, var. plasmodèmo m (AO), pllâmodèmo m | coment « cataplâmo » m |
| polèno m → puça de ~ loc nom f | pollen m, var. polen m (AO) → poussière très fine de pollen loc nom f, var. puça de polen loc nom f (AO) | d’aprés lo savoyârd « polèno » m [7] en CFLL Vôterin 2019 Verèt 2023 |
| rèticllo m → ~ endoplâmico liço loc nom m → ~ endoplâmico ruecho loc nom m | réticulum m, var. rèticlo m → réticulum endoplasmique lisse loc nom m, var. rèticllo endoplasmico suèjo loc nom m (AO), ~ endopllâmico liço loc nom m → réticulum endoplasmique rugueux loc nom m, var. rèticllo endoplasmico ruecho loc nom m (AO), ~ endopllâmico ruecho loc nom m | d’aprés lo catalan « reticle » m et pués coment « articllo » m et « cataplâmo » m |
| ribosomo m | ribosome m | adaptacion |
| rizomo m | rhizome m | adaptacion |
| sèpâla f | sépale m, var. sèpâlo m (AO, Arvelâr, Bônavâl) | coment lo savoyârd « pétâla » f [6] en CFLL |
| tèpâla f | tépale m, var. tèpâlo m (AO, Arvelâr, Bônavâl) | coment lo savoyârd « pétâla » f [6] en CFLL |
| tige f | tige f (d’une plante, de graminée) ; pied d’une plante loc nom m, étot : buche f ; pecôl m | Chenâl / Vôterin 1997 Stich 2003 Fâvro / Stich 2005[1] Verèt 2023 |
| tija f (Arbanês) | pédoncule m, queue f (d’une fleur) | Verèt 2023 |
| tilacôido m | thylakoïde m | adaptacion |
| tonoplasto m | tonoplaste m | adaptacion |
| vacuola f | vacuole f | adaptacion |
| vésicula f → ~ de Golgi loc nom f → ~ membranèra loc nom f | vésicule f, var. vésiculo m (AO) → ~ golgienne loc nom f, var. ~ de Golgi loc nom m (AO) → ~ membranaire loc nom f, var. ~ membranèro loc nom m (AO) | d’aprés lo savoyârd « vézikula » f [8] en CFLL et pués coment « vésicatouèro » a m Chenâl / Vôterin 1997 Verèt 2023 |
| vôrva f | volve f (d’un champignon) | adaptacion |
Rèferences
[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (fr) Alen Fâvro, Domenico Stich, Diccionèro de fata savoyârd-francês, francês-savoyârd, Fouènant, Yoran Embanner, 2005.
- 1 2 3 4 5 (fr) Gzaviér Govèrt, Lexique onomasiologique des néologismes et des termes spécialisés du francoprovençal, dedens Dictionnaire francoprovençal-français et français-francoprovençal per Domenico Stich, Tonon, Le Carré, 2003, pp. 421-464.
- ↑ (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 903.
- ↑ (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 3799.
- 1 2 3 (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 2784.
- 1 2 3 (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 2825.
- ↑ (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 2964.
- ↑ (fr) Rogiér Verèt, Dikchonéro Fransé - Savoyâ - Dictionnaire Français - Savoyard [PDF], 10éma èdicion reviua et ôgmentâ, 2023, p. 3901.